Kilka słów o muzykoterapii

mgr Magdalena Jerzak

 

W pedagogice stosuje się różne metody niewerbalne, które pozwalają wspomagać terapię, uzupełniać diagnozę, a także stymulują rozwój psychofizyczny dziecka. Wśród nich znamienite miejsce zajmuje muzykoterapia.

Przez wielu autorów metoda ta traktowana jest jako jedna z form oddziaływania psychoterapeutycznego i fizjoterapeutycznego. Wykorzystuje ona różne gatunki muzyki, metody i formy, mające na celu usprawnianie, kompensowanie i korygowanie zaburzeń rozwoju dziecka.

Specyfiką muzyki – głównego narzędzia, jakim posługuje się terapeuta, jest jej abstrakcyjny charakter, wielowarstwowość i szeroki zakres oddziaływania poszczególnych elementów muzyki. Dzięki abstrakcyjności omija ona sferę analizy intelektualnej i może być odbierana w czysto emocjonalny sposób. Dzięki temu zwiększa się zakres możliwości wykorzystania muzyki tam, gdzie pacjent nie może lub nie chce przekazywać informacji w sposób werbalny.

Charakterystyczne są także mechanizmy, kierujące odbiorem muzyki. Mechanizm fizjologiczny polega na uzyskiwaniu rezonansu w organizmie człowieka, który powoduje synchronizację rytmów biologicznych, fal mózgowych z pulsacją i rytmem muzycznym. Znajduje to zastosowanie w leczeniu chorób somatycznych. Mechanizm psychologiczny polega na uruchomieniu procesów symbolizacji u człowieka, gdyż dynamika strukturalna muzyki jest zbliżona do dynamiki strukturalnej emocji. Dlatego poprzez muzykę można dotrzeć do dziecka, modulować jego nastrój, aktywność a także przywracać kontakt z rzeczywistością.

Muzykoterapia ma bardzo szerokie zastosowanie w pracy z dziećmi, u których występują różnorodne zaburzenia rozwojowe. Ze względu na właściwości rozwoju dziecka muzykoterapia przybiera najczęściej formę muzykoterapii aktywnej. Wykorzystuje ona wiele technik, między innymi: śpiewanie piosenek, grę na instrumentach muzycznych, muzykowanie z elementami dźwiękonaśladowczymi, zabawy muzyczno - ruchowe, improwizacje wokalne, instrumentalne, ruchowe, pantomimę, dramę, tańce integracyjne, interpretacje słowne, rysunek inspirowany muzyką, techniki relaksacyjne i techniki projekcyjne. Obserwacja dzieci podczas zajęć terapeutycznych oraz analiza ich wytworów może dostarczać informacji diagnostycznych pomocnych w pracy pedagogicznej i terapeutycznej. Z powodu złożonych zaburzeń rozwoju dziecka, zastosowanie muzykoterapii aktywnej bywa czasem trudne. Wówczas stosuje się muzykoterapię receptywną. Poprzez słuchanie odpowiednio dobranego materiału muzycznego mobilizuje się koncentrację, wyobraźnię i pamięć.

W pracy z dziećmi niezwykle ważny jest dobór muzyki. Pierwszym i najważniejszym kryterium doboru repertuaru są możliwości poznawcze i psychiczne uczniów. Kolejne kryterium dotyczy samego materiału muzycznego, które ułatwi dzieciom naturalne z nim obcowanie. Są to: prosta forma utworu, stosunkowo krótki czas trwania, wyraźna linia melodyczna, prosta, charakterystyczna rytmika, nastrój utworu, zaskakująca barwa, intensywność i różnorodność brzmienia. Główne cele muzykoterapii wyznaczane są przez potrzeby pacjentów. Najczęściej są to cele terapeutyczne, ogólnorozwojowe i umuzykalniające.

Kilka ciekawostek o muzyce Mozarta.
Badania nad wpływem muzyki Mozarta zaczęły się we Francji w latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Od tego czasu wielu badaczy rozpatruje jej wpływ na różnorodne obszary funkcjonowania organizmu człowieka. Doskonałość formy, jasność brzmienia oraz częstotliwość dźwięku w muzyce Mozarta ma nieoceniony wpływ na układ nerwowy i aktywność sensoryczną i motoryczną człowieka. Dlatego też pozwala redukować stres, depresję , lęki i relaksuje. Don Campbell nazwał oddziaływanie muzyki na zdrowie i samopoczucie pacjentów „efektem Mozarta”.

 

Dla zainteresowanych kilka propozycji bibliograficznych:

1. Colonna–Kasjan D.: Zastosowanie muzykoterapii w procesie edukacji i terapii dzieci z zaburzeniami na tle emocjonalnym – na podstawie własnych badań i doświadczeń. W: Sidorowicz S., Cylulko P.(red.) Zeszyty Naukowe Akademii Muzycznej we Wrocławiu 2000, nr 76, s. 95-102.
2. Cylulko P.: Terapeutyczna funkcja muzyki w życiu niepełnosprawnego dziecka. W: „Teraźniejszość człowiek edukacja”, Towarzystwo Wiedzy Powszechnej Dolnośląska Szkoła Wyższa Edukacji, Wrocław 2000, nr 2(10), s. 123-133.
3. Galińska E.: Podstawy teoretyczne muzykoterapii. Zeszyty Naukowe PWSM we Wrocławiu 1978, nr 17.
4. Galińska E.: Muzyka w terapii. Psychologiczne i fizjologiczne mechanizmy jej działania” W: Miśkiewicz M. (red.) Człowiek-muzyka-psychologia Akademia Muzyczna im. F. Chopina Katedra Psychologii Muzyki, Warszawa 2000, s. 474-484.
5. Janiszewski M. Muzykoterapia aktywna. PWN, Warszawa, Łódź 1993.
6. Lewandowska K.: Muzykoterapia dziecięca. Gdańsk 1996.
7. Natanson T.: Programowanie muzyki terapeutycznej. W: Zeszyty Naukowe Akademii Muzycznej we Wrocławiu 1992, nr 53. 8. Stadnicka J.: Terapia dzieci muzyką, ruchem i mową. WSiP, Warszawa 1998.

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Piekoszowie
Liczba odwiedzin: 18971